ภาพเขียนสีหรือศิลปะหินที่พบจากประเทศสเปนเป็นหลักฐานใหม่ที่ทำให้เราเข้าใจบทบาทของการหาน้ำผึ้ง รวมถึงเป็นหลักฐานแรกที่แสดงรูปแบบของอุปกรณ์ได้อย่างชัดเจน
ศิลปะหินอ่าวตะวันออกของสเปน (Spanish Levantine rock art) เป็นมรดกโลกตั้งแต่ปีค.ศ.1998 ประกอบด้วยแหล่งโบราณคดียุคก่อนประวัติศาสตร์ที่เก่าแก่ตั้งแต่ยุคหินเก่า (Paleolithic era) กว่าหนึ่งพันแห่งที่ถูกบันทึกการค้นพบตลอดแนวตะวันออกของคาบสมุทรไอบีเรีย
FAST FACT : PETROGLYPH
Petroglyph ภาพสลักหิน/ภาพจำหลักหินคืองานศิลปะประเภทศิลปะถ้ำ (Cave art) หรือศิลปะศิลา (Rock Art) พบในถ้ำ เพิงผา ที่พักอาศัย ไปจนถึงก้อนหินใหญ่ โดยพบตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ อาจเป็นเพียงภาพโดดๆ ของสัตว์ คน สัญลักษณ์ต่างๆ หรือเป็นภาพที่บอกเล่าเรื่องราว เช่น ภาพของการล่าสัตว์ ภาพที่เกี่ยวกับพิธีกรรม เป็นต้น
ที่ผ่านมามีการค้นพบภาพศิลปะเล่าเรื่องที่เป็นเหตุการณ์ของการปีนป่ายขึ้นที่สูงเพื่อหาน้ำผึ้งมาก่อนแล้ว แต่ไม่เคยมีภาพใดที่ให้ข้อมูลเกี่ยวกับอุปกรณ์ได้อย่างชัดเจนเท่ากับภาพที่พบจากหุบเขาโกเมซ (Barranco Gómez) มณฑลเตรูเอล (Teruel) ซึ่งถูกพบในปี 2021 เป็นภาพของบุคคลที่กำลังปีนบันไดเชือกขึ้นไปยังรวงผึ้ง กำหนดอายุของภาพได้ราว 7,500 ปีมาแล้ว
หลักฐานทางตรงและทางอ้อมเกี่ยวกับการหาน้ำผึ้งไม่ค่อยมีพบมากนัก สำหรับน้ำผึ้งเองถือเป็นสารอาหารที่ให้คุณในทางยาของคนโบราณในหลายวัฒนธรรม แต่ยากที่จะรู้ได้ว่าคนยุคก่อนประวัติศาสตร์ให้คุณค่ากับน้ำผึ้งมากแค่ไหน การหาน้ำผึ้งเองถือเป็นงานเสี่ยงที่ต้องอาศัยเทคโนโลยีหลายอย่างมาเกี่ยวข้อง ทำให้นักโบราณคดีตั้งสมมติฐานว่าการหาน้ำผึ้งคงเป็นงานสำคัญมากพอที่จะถูกบันทึกไว้ในศิลปะถ้ำเช่นเดียวกับภาพขิงการล่าสัตว์และการประกอบพิธีกรรม
การหาน้ำผึ้งจำเป็นต้องมีเทคโนโลยีในการทำเชือกกับอุปกรณ์ปีนป่าย การทำเชือกด้วยการใช้เส้นใยพืชมาถักทอนั้นสามารถพบร่องรอยจากภาชนะดินเผาลายเชือกทาบ ส่วนหลักฐานทางตรงคือตัวเชือกหรือเส้นใยที่ถูกถักนั้นพบได้น้อยมาก เนื่องจากความเป็นสารอินทรีย์ที่ย่อยสลายได้ง่าย แต่มีการค้นพบหลักฐานเก่าสุดในการทำเชือกของมนุษย์โบราณตั้งแต่สมัยของนีโอเดอธัล ซึ่งพบเป็นเส้นใยพืชติดอยู่กับเครื่องมือหิน
ส่วนหลักฐานโดยอ้อมที่มีการค้นพบเกี่ยวกับกิจกรรมหาน้ำผึ้งมักพบในศิลปะถ้ำ แต่มักให้รายละเอียดที่ไม่ชัดเจนเกี่ยวกับอุปกรณ์อย่างเชือก บางครั้งพบเป็นเพียงลายเส้นคร่าวๆ ที่ไม่สามารถเชื่อมโยงกับลักษณะของบันไดเชือกได้มาก ภาพเขียนสีที่พบตั้งแต่แหล่งโบราณคดีที่ Albacete, Castelló, Huesca, Teruel, และ Valencia ซึ่งพบมาก่อนแล้วไม่สามารถบอกถึงลักษณะและเทคนิคการทำเชือกได้เท่ากับที่พบจากหุบเขาโกเมซล่าสุดนี้
(1 & 2) Los Trepadores (3) La Higuera (4) Mas d’en Josep (5) Covacho Ahumado (6) Los Recolectores (7) Remigia III (Bea et al,2023).
ภาพคนปีนบันไดเชือกเพื่อหาน้ำผึ้งนี้สัมพันธ์กับกิจกรรมปีนเขาเพื่อหาน้ำผึ้งป่าธรรมชาติตามหน้าผาสูง ลักษณะของตัวเชือกที่พบเป็นแบบที่นักปีนเขาอัลไพน์ (Alpine climbing) ยังใช้กันอยู่ โดยใช้การมัดเส้นเชือกเป็นบันไดทรงเกือกม้า การปีนเขาด้วยเทคนิคดังกล่าวจำเป็นต้องมีความเชี่ยวชาญในการทรงตัวค่อนข้างมาก จัดว่าเป็นกิจกรรมที่ค่อนข้างเสี่ยงภัย และเมื่อมนุษย์สามารถปรับตัวมาเลี้ยงผึ้งในลักษณะฟาร์มได้แล้ว บทบาทของนักปีนเขาหาน้ำผึ้งป่าจึงค่อยๆ ลดลงจนกลายเป็นวิชาชีพที่ใกล้สูญแล้ว
ปัจจุบันการหาน้ำผึ้งอย่างเสี่ยงภัยเช่นนี้อาจพบได้ในพื้นที่ห่างไกลของประเทศจีน อินเดีย และเนปาล อาจเชื่อมโยงกับน้ำผึ้งบางประเภทที่ไม่สามารถทำการเลี้ยงได้ เช่น การหาน้ำผึ้งเมา (Mad honey) ที่มีฤทธิ์ในการหลอนประสาท (Hallucinations) เป็นต้น
References :
- Bea, M., Roman, D., & Domingo, I. (2023). Hanging over the Void. Uses of Long Ropes and Climbing Rope Ladders in Prehistory as Illustrated in Levantine Rock Art. Cambridge Archaeological Journal, 1-19. doi:10.1017/S0959774323000173
- Milligan,M.(2023, July 18).Prehistoric societies in the Spanish levantine mastered climbing and used equipment.HeritageDaily.https://www.heritagedaily.com/2023/07/prehistoric-societies-in-the-spanish-levantine-mastered-climbing-and-used-equipment/148040
- Simmon,L.(2023, July 19).Incredible Rock Art Reveals People Made Ropes For Climbing In Prehistoric Spain.IFLScience.https://www.iflscience.com/incredible-rock-art-reveals-people-made-ropes-for-climbing-in-prehistoric-spain-69886
ArchaeoGO 