#FRIART หนังสือ “มือ” เดียว

FRIART ศิลป์ศุกร์สนุกดี Ep.8 วันนี้ว่าด้วยเรื่องชวนวาบหวิวสุดแฟนตาซีของหญิงสาวจากคริสต์ศตวรรษที่ 18 ซึ่งปรากฏในภาพวาดของฌ็อง-ออนอเร ฟราโกนารด์ (Jean-Honoré Fragonard) ผู้มีชีวิตระหว่างค.ศ.1732-1806

ฟราโกนารด์ เป็นจิตรกรเอกผู้มีชื่อเสียงในช่วงปลายยุครุ่งเรืองของราชสำนักฝรั่งเศสก่อนการปฏิวัติใหญ่ในปีค.ศ. 1789 ภาพวาดของเขาอยู่ในกระแส Rococo ที่พ่วงด้วยเอกลักษณ์ฝีแปรงที่โดดเด่น จนถูกกล่าวขานว่ามีชีวิตชีวาราวกับการประดาบลงบนผืนผ้าใบเลยทีเดียว ฟราโกนารด์เป็นจิตรกรที่ผลิตผลงานสีน้ำมันจำนวนมากกว่า 500 ภาพตลอดชีวิตการทำงาน ซึ่งจำนวนดังกล่าวนี้ยังไม่นับรวมผลงานภาพเขียนและภาพพิมพ์อีกมากมาย

โดยส่วนมากแล้วลูกค้าของจิตรกรหนุ่มก็ไม่พ้นเหล่าชนชั้นสูงในราชสำนัก ขุนนางหรือผู้มีอันจะกินแทบทั้งสิ้น พอหลังจากเกิดการปฏิวัติเหล่าผู้เกี่ยวข้องต่างต้องโทษถูกประหาร ฟราโกนาร์ดเองจึงลี้ภัยไปยังเมืองกราสส์บ้านเกิด ก่อนจะกลับยังปารีสในช่วงต้นของคริสต์ศตวรรษที่ 19 และตายลงโดยที่แทบไม่มีใครจดจำได้

ผลงานสร้างชื่อของเขามักเป็นภาพชีวิตประจำวันของผู้คน (Genre Painting) ซึ่งจัดเป็นประเภทหนึ่งของภาพวาดแนวขนบ (Academic Painting) หนึ่งในภาพที่เห็นแล้วต้องร้องอ๋อ คงไม่พ้น… “Les Hasards heureux de l’escarpolette” หรือ “The Swing” ผลงานจากปีค.ศ.1767 ที่จำลองเอาท่าทางขณะถึงจุดสุดยอดมาถ่ายทอดเป็นภาพการโล้ชิงช้าของหญิงสาว พร้อมนักประพันธ์หนุ่มผู้อยู่เบื้องล่างที่กำลังมองลอบใต้กระโปรงของชู้รักที่ถูกผลักขึ้นไปบนอากาศด้วยท่าทางเปี่ยมสุขสุดยอดจนกระทั่งสาวเจ้าเผลอทำรองเท้าหลุดอย่างซุกซน

แม้ภาพดังกล่าวจะเป็นภาพวาดชิ้นเอกที่ผู้คนมักนำมากล่าวถึง ทว่าสิ่งที่ผู้เขียนสนใจในวันนี้กลับเป็นภาพเขียนเรียบง่ายอย่างผลงานชื่อ “A Young Girl Reading” ซึ่งวาดขึ้นในช่วงปีค.ศ.1770-1772 หญิงสาวในชุดกระโปรงสีเหลือง กำลังนั่งอ่านหนังสือในห้องส่วนตัว อิงหลังด้วยปลอกหมอนนุ่มหนา มือขวาถือหนังสือขนาดเล็กอ่านอย่างตั้งอกตั้งใจ ขณะที่มือซ้ายวางไว้บนพนักแขนทิ้งข้อมือไปทางกระโปรง

Jean-Honore Fragonard, “A Young Girl Reading”, c. 1770-1772,
Oil on Canvas, 82 x65 cm. National Gallery of Art, Washington D.C.

มองเพียงแว่บแรกก็ดูไม่มีอะไรพิเศษ ก็แค่ภาพหญิงสาวอ่านหนังสือ ในแง่หนึ่งเมื่อเปรียบเทียบกับภาพในกระแส Rococo ที่มักวาดภาพหญิงสาวในท่าทางเปี่ยมสุขเต็มไปด้วยความงามและสดใสท่ามกลางหมู่ดอกไม้ ภาพของฟราโกนารด์กลับสร้างทิศทางตรงกันข้าม เขาถ่ายทอดภาพของหญิงสาวที่มีท่วงท่าสง่างาม จดจ้องอ่านหนังสือด้วยความสนใจจนไม่อาจละสายตาไปทางอื่นได้เลย ภาพ “นักอ่าน” อิงไปกับแนวคิดของยุคเรืองปัญญา (Age of Enlightment) ซึ่งเป็นแนวคิดที่ให้ความสำคัญกับเหตุผลและความรู้

ทว่าอีกด้านกลับมีเรื่องขบถจากแวดวงวรรณกรรมซึ่งช่วยขยายความหมายแฝงในเรื่องราวของผู้หญิงสาวผู้กำลังอ่านหนังสือได้ดี หนึ่งในวรรณกรรมชิ้นเอกสุดอื้อฉาวในยุคเดียวกันอย่าง “Madame Bovary” โดย Gustave Flaubert เขียนเมื่อปีค.ศ.1856 กล่าวถึงเรื่องราวตอนหนึ่งของตัวเอกที่เคยหยิบยืมหนังสือนิยายโรแมนติกจากสาวรุ่นพี่ ทว่า “พอถึงคราวอายุ 15 ปี เธอกลับทำให้มือเปรอะเปื้อนโดยหนังสือเล่มเก่าที่หยิบยืมมา”

ถ้าหนังสือที่ทำให้มือเปรอะเปื้อนคือเรื่องราวในอีกทศวรรษต่อมา แล้วก่อนหน้านั้น “หนังสือเล่มเล็ก” ที่ทำให้หญิงสาวในภาพของฟราโกนารด์ต้องแปดเปื้อนคืออะไร? Cassandra Albinson ภัณฑารักษ์ด้านภาพวาดและประติมากรรมยุโรปแห่ง Harvard Art Museums เปรียบเทียบภาพของฟราโกนารด์กับผลงาน “La Lecture” ปีค.ศ.1760 ของ Pierre-Antoine Baudouin ซึ่งเป็นภาพของหญิงสาวในชุดสีฟ้าเอนกายบนเก้าอี้นอนภายในห้องส่วนตัว หน้าอกเปิดออก มือหนึ่งถือหนังสือ อีกมือหนึ่งสอดล้วงเข้าไปใต้กระโปรง สีหน้าอิ่มเอิบด้วยความสุข

ย้อนกลับมามองที่ภาพต้นเรื่องของเราในวันนี้… หญิงสาวกำลังอ่านหนังสือในห้องปิด เอนกายพิงตัวบนหมอน ท่าทางขะมักเขม้นกับการอ่านหนังสือมือเดียว ขณะที่นิ้วมืออีกด้านจมหายไปในกระโปรงด้วยภารกิจบางอย่างที่ทำให้เธอไม่อาจหันมามองผู้ชม

กิจอันเป็น “ความสุขจากหนังสือมือเดียว”

References :

ใส่ความเห็น

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.